Phật giáo Thái Lan cho người mới: Hướng dẫn dành cho du khách Việt

Phật giáo ở Thái Lan thuộc truyền thống Nam tông (Theravada), khác với Phật giáo Bắc tông (Đại thừa) phổ biến ở phần lớn Việt Nam. Người Việt sẽ thấy nhiều điều quen thuộc như thắp hương, lễ Phật, làm công đức, nhưng cũng có những khác biệt rõ: sư sãi khoác y vàng nghệ, đi khất thực mỗi sáng, không ăn sau giờ ngọ, và nam giới Thái thường xuất gia tạm thời ít nhất một lần trong đời. Bài viết giải thích những điều cơ bản để bạn hiểu điều mình nhìn thấy ở Thái Lan, tham gia đúng cách và tránh những lỗi không đáng có.

Phật giáo Nam tông trong một vài ý chính

Phật giáo Nam tông dựa trên kinh điển Pali, nhấn mạnh con đường tự tu tập, giữ giới, thiền định và trí tuệ để giải thoát. Vai trò của tăng đoàn rất trung tâm: các nhà sư giữ giới luật nghiêm, còn người cư sĩ hỗ trợ tăng đoàn bằng cách cúng dường và qua đó tích lũy phước báu. Khác với Bắc tông ở Việt Nam, Nam tông ít thờ các vị Bồ Tát như Quan Âm, tuy ở Thái Lan bạn vẫn có thể gặp tượng Quan Âm ở các đền của cộng đồng người Hoa.

Người Việt ở miền Tây Nam Bộ có thể đã quen với Phật giáo Nam tông qua các ngôi chùa Khmer, nơi có nhiều điểm tương đồng với chùa Thái.

Làm phước: Phật giáo bạn thấy trên đường phố

Khái niệm "làm phước" (tham bun) có mặt khắp nơi trong đời sống Thái. Mỗi sáng sớm, các nhà sư đi chân trần khất thực, người dân quỳ bên đường dâng cơm, thức ăn. Người ta cúng dường chùa, thả chim, phóng sinh cá, dán vàng lá lên tượng Phật, góp tiền xây chùa. Ngày sinh nhật, nhiều người Thái đi chùa làm phước thay vì tổ chức tiệc.

Du khách có thể tham gia dâng thức ăn cho sư vào buổi sáng, nhưng hãy làm với lòng thành, mặc kín đáo, đứng hoặc quỳ thấp hơn sư, không chụp ảnh sát mặt nhà sư như đang xem biểu diễn.

Sư sãi, sa di và nữ tu

Nhà sư (phra) tuân thủ hơn hai trăm giới luật, chỉ ăn trước giờ ngọ, không chạm vào tiền ở một số dòng tu và không được tiếp xúc thân thể với phụ nữ. Phụ nữ muốn dâng vật gì cho sư nên đặt lên tấm vải sư trải ra hoặc nhờ một người đàn ông chuyển. Trên xe buýt, tàu điện, có ghế ưu tiên cho nhà sư.

Sa di (nen) là các chú tiểu, nhiều em vào chùa để học. Nam giới Thái thường xuất gia tạm thời một thời gian ngắn để báo hiếu cha mẹ. Nữ tu (mae chi) mặc áo trắng, cạo đầu, giữ giới nhưng không được thọ giới tỳ kheo theo truyền thống chính thống của Thái Lan.

Bên trong một ngôi chùa: mọi thứ có ý nghĩa gì

Các tư thế tay của tượng Phật (mudra) và tượng Phật theo ngày sinh trong tuần cũng là nét đặc biệt; người Thái thường lễ tượng Phật ứng với ngày mình sinh ra. Danh sách những ngôi chùa đẹp để chiêm ngưỡng có trong bài 10 ngôi chùa đẹp nhất Thái Lan.

Miếu thần đất và tín ngưỡng dân gian

Trước nhà, khách sạn, cửa hàng hay tòa văn phòng ở Thái Lan, bạn sẽ thấy những ngôi miếu nhỏ trên cột, gọi là san phra phum, thờ thần đất và linh hồn bảo hộ nơi đó. Người ta dâng nước, hoa, nhang, đồ ăn mỗi ngày. Điều này khá giống tục thờ Thổ Công, Thần Tài ở Việt Nam. Phật giáo Thái hòa trộn với tín ngưỡng dân gian, Bà La Môn giáo và tục thờ thần linh, nên bạn cũng sẽ gặp đền thờ Brahma, thần Ganesh ở nhiều nơi tại Bangkok.

Lịch Phật giáo

Các ngày lễ lớn theo lịch âm gồm Makha Bucha (thường tháng 2 hoặc 3), Visakha Bucha, tương ứng Phật Đản (thường tháng 5 hoặc 6), Asanha Bucha và ngày bắt đầu mùa an cư Khao Phansa (thường tháng 7). Vào những ngày này, người Thái đi chùa, thắp nến đi nhiễu quanh chính điện vào buổi tối, và việc bán đồ uống có cồn bị hạn chế. Nếu chuyến đi trùng ngày lễ, tham gia đi nhiễu buổi tối ở một ngôi chùa địa phương là trải nghiệm rất ý nghĩa.

Thiền và khóa tu cho du khách

Một số chùa và trung tâm thiền ở Thái Lan tổ chức khóa tu bằng tiếng Anh cho người nước ngoài, từ buổi thiền vài giờ ở Bangkok, Chiang Mai đến khóa tu nhiều ngày ở các tu viện trong rừng. Khóa tu thường yêu cầu giữ im lặng, ăn chay, dậy rất sớm và không dùng điện thoại. Hãy tìm hiểu kỹ nội quy và đăng ký qua kênh chính thức của chùa.

Thể hiện sự tôn trọng mà không cần lo lắng quá

• Mặc kín vai và đầu gối, cởi giày khi vào điện.
• Ngồi không chĩa bàn chân về phía tượng Phật hoặc nhà sư.
• Không trèo lên tượng, không chạm vào đầu tượng.
• Không mua hay dùng hình đầu Phật làm đồ trang trí, hình xăm hoặc in lên quần áo; Thái Lan coi đó là thiếu tôn trọng.
• Phụ nữ không chạm vào nhà sư.
• Nói nhỏ, tắt chuông điện thoại trong chính điện.

Chi tiết về trang phục và cách cư xử trong chùa có trong bài quy tắc ứng xử khi thăm chùa Thái, còn những phép lịch sự chung ngoài đời sống có ở bài phong tục và phép lịch sự ở Thái Lan.

Vì sao điều này quan trọng với chuyến đi của bạn

Khoảng chín phần mười người Thái theo đạo Phật, và tôn giáo thấm vào mọi mặt đời sống: cách người ta chào nhau, cách ứng xử khi gặp chuyện không vui, lịch nghỉ lễ và cả kiến trúc thành phố. Hiểu một chút về Phật giáo giúp bạn nhìn những ngôi chùa không chỉ như điểm chụp ảnh, mà như những nơi đang sống, và giúp bạn nhận được sự quý mến của người dân địa phương.